Đeo găng tay len hay găng cao su thì không bấm được điện thoại, vì màn hình cảm ứng phổ biến hiện nay nhận ra ngón tay bằng điện chứ không bằng lực ấn. Dưới mặt kính có một lưới dây dẫn trong suốt tạo ra trường điện rất yếu. Ngón tay người dẫn điện, khi chạm gần sẽ làm thay đổi trường điện ở đúng chỗ đó. Găng tay thường là vật cách điện, chặn mất sự thay đổi ấy, nên màn hình không biết bạn đã chạm.
Chào bạn, đây là Nhà Vật Lý. Ai lên Sa Pa, Mộc Châu mùa đông đều từng lóng ngóng tháo găng ra chỉ để mở khoá điện thoại. Tập này mình nhìn vào lớp kính mà ngày nào bạn cũng vuốt hàng nghìn lần, để hiểu vì sao nó thông minh với ngón tay nhưng lại mù với cây bút bi.
Màn hình cảm ứng điện dung nhìn thấy ngón tay thế nào?
Ngay dưới mặt kính điện thoại có hai lớp đường dẫn điện rất mảnh, trong suốt, xếp thành lưới hàng dọc hàng ngang. Chỗ mỗi hàng dọc bắt chéo một hàng ngang tạo thành một điểm cảm biến. Giữa hai đường dẫn ở mỗi điểm có một khả năng tích điện nhỏ, các nhà vật lý gọi là điện dung.
Mạch điện trong máy liên tục gửi tín hiệu rất yếu qua lưới và đo điện dung ở từng điểm, nhiều lần mỗi giây. Khi không có gì chạm, mọi điểm cho số đo ổn định.
Cơ thể người chứa nước và muối nên dẫn điện. Khi ngón tay đặt lên kính, nó giống như thêm một tấm dẫn điện vào gần các đường dẫn bên dưới, hút bớt một phần trường điện về phía mình. Điện dung ở các điểm ngay dưới ngón tay thay đổi.
Bộ xử lý nhìn bản đồ thay đổi đó, tìm ra tâm vùng bị ảnh hưởng và biết chính xác ngón tay bạn ở đâu. Vì đo được nhiều điểm cùng lúc, nó nhận ra cả hai ngón tay đang chụm lại để thu nhỏ ảnh.
Găng tay, móng tay và cây bút bi
Găng len, găng da, găng cao su đều là vật cách điện, lại có độ dày tách ngón tay ra khỏi mặt kính. Trường điện dưới kính gần như không cảm nhận được ngón tay nữa. Bạn ấn mạnh tới đâu cũng vô ích, vì màn hình không đo lực.
Móng tay cũng vậy. Móng là chất sừng khô, dẫn điện kém. Người để móng dài thường phải chạm bằng phần thịt đầu ngón chứ không gõ bằng đầu móng được.
Cây bút bi nhựa, que tre, nắp bút đều cách điện nên vô dụng. Bút cảm ứng dùng cho loại màn hình này có đầu làm bằng cao su dẫn điện hoặc vải dẫn điện, nối với thân bút kim loại, để bàn tay bạn và cây bút cùng đóng vai một ngón tay to.
Găng tay cảm ứng bán vào mùa đông có những sợi chỉ dẫn điện dệt ở đầu ngón, đôi khi khâu một miếng vải kim loại nhỏ. Mẹo dân dã là khâu vài mũi chỉ dẫn điện vào đầu ngón găng cũ, nhưng hiệu quả không ổn định bằng găng làm sẵn.
Vì sao giọt nước làm màn hình loạn?
Nước máy và mồ hôi dẫn điện. Một giọt nước trên kính cũng làm thay đổi điện dung bên dưới giống một ngón tay nhỏ, nên màn hình có thể tự bấm lung tung, tự mở ứng dụng hay không nhận đúng chỗ bạn chạm.
Khi màn hình ướt nhiều, nước loang thành vệt nối các điểm với nhau, bộ xử lý nhận được một bản đồ rối và không biết đâu là ngón tay thật. Đi mưa hay rửa tay xong dùng điện thoại ngay là gặp chuyện này.
Nhà sản xuất có những thuật toán để phân biệt giọt nước với ngón tay, nhưng chưa hoàn hảo. Lau khô màn hình là cách nhanh nhất.
Nước biển mặn dẫn điện tốt hơn nước ngọt nên còn gây loạn nhiều hơn. Còn dưới nước thì màn hình gần như không dùng được, vì cả mặt kính bị phủ một lớp dẫn điện.
Màn hình cảm ứng đời trước khác gì?
Nhiều máy cũ, máy rút tiền, máy bán vé hay màn hình công nghiệp dùng kiểu cảm ứng điện trở. Màn hình kiểu này gồm hai tấm màng dẫn điện cách nhau một khe nhỏ. Ấn xuống, hai tấm chạm nhau ở đúng chỗ đó, mạch điện đo được vị trí.
Vì nó đo bằng lực ấn, bạn dùng găng tay, móng tay hay bút bất kỳ đều được. Đổi lại, phải ấn hơi mạnh, mặt màn hình mềm dễ xước, và khó nhận nhiều ngón tay cùng lúc.
Màn hình điện dung ra đời cho phép mặt kính cứng, trong suốt hơn, nhạy với cái chạm nhẹ và làm được thao tác hai ngón. Đó là một phần lý do điện thoại thông minh trở nên dễ dùng tới vậy.
Mỗi công nghệ hợp với một nơi. Ở công trường, xưởng lạnh, nơi người dùng phải đeo găng, màn hình kiểu cũ hoặc các loại cảm ứng đặc biệt vẫn được ưa chuộng.
Mấy điều nhỏ cho người dùng điện thoại hằng ngày
Miếng dán cường lực quá dày hoặc kém chất lượng có thể làm màn hình kém nhạy, vì nó đẩy ngón tay ra xa lớp cảm biến hơn. Chọn loại dán mỏng, đúng kích thước, dán không bọt khí.
Màn hình bị nứt có thể vẫn hiển thị nhưng cảm ứng loạn ở vùng nứt, vì lớp dẫn điện bên dưới bị đứt hoặc ẩm lọt vào. Sạc điện thoại bằng bộ sạc kém chất lượng đôi khi cũng làm cảm ứng chập chờn do nhiễu điện.
Một số điện thoại có chế độ tăng độ nhạy cảm ứng dành cho người dùng găng tay mỏng. Nó giúp phần nào với găng mỏng, không giúp với găng dày.
Câu hỏi để bạn nghĩ tiếp: cảm ứng điện dung dựa vào trường điện thay đổi khi có vật dẫn điện tới gần. Vậy chiếc bếp từ trong bếp nhà bạn, cũng dùng một cuộn dây và một trường thay đổi, vì sao lại kén nồi, không nấu được bằng nồi nhôm hay nồi đất?
Câu hỏi thường gặp
Có dùng xúc xích hay củ cà rốt bấm được điện thoại không?
Thực phẩm chứa nước và muối như xúc xích có thể dẫn điện đủ để màn hình điện dung nhận ra, đó là lý do có những câu chuyện vui về chuyện này. Cà rốt khô hơn thì kém hiệu quả hơn.
Vì sao màn hình đôi khi tự bấm khi đang sạc?
Bộ sạc hay cáp kém chất lượng có thể gây nhiễu điện, làm mạch cảm ứng đo sai điện dung và tưởng có chạm. Dùng bộ sạc đạt chuẩn thường khắc phục được.
Người đeo chân tay giả có dùng được màn hình cảm ứng không?
Bàn tay giả thường làm bằng vật liệu cách điện nên không tác động được lên màn hình điện dung. Có thể dùng bút cảm ứng hoặc gắn đầu ngón dẫn điện chuyên dụng.
Miếng dán màn hình có làm giảm độ nhạy không?
Miếng dán mỏng chất lượng tốt gần như không ảnh hưởng. Miếng dán quá dày, bị bọt khí hay bong mép có thể làm cảm ứng kém nhạy ở một số vùng.
Vì sao màn hình không nhận khi tay quá khô?
Da quá khô dẫn điện kém hơn một chút, nhưng thường vẫn đủ. Nếu màn hình khó nhận, nguyên nhân hay gặp hơn là miếng dán, màn hình bẩn hoặc lỗi phần mềm.
