Sàn nhà đổ mồ hôi khi trời nồm vì luồng không khí ấm và rất ẩm từ phía nam tràn về, len vào nhà và chạm phải nền gạch, chân tường vẫn còn lạnh sau đợt rét trước đó. Lớp không khí sát bề mặt lạnh bị làm nguội xuống dưới một ngưỡng gọi là điểm sương, không còn giữ nổi hơi nước, và hơi nước ngưng lại thành những giọt li ti phủ khắp mặt sàn.
Chào bạn, đây là Nhà Vật Lý. Người miền Bắc nào cũng biết cái khổ của những ngày tháng Hai, tháng Ba: sàn trơn như đổ dầu, tường ướt, quần áo phơi mãi không khô. Tập này mình giải thích hiện tượng ấy bằng một khái niệm duy nhất, điểm sương, và từ đó suy ra những cách chống nồm có lý, kể cả một cách nghe rất ngược đời.
Không khí chứa được bao nhiêu hơi nước?
Không khí luôn chứa một lượng hơi nước vô hình. Nhưng nó chỉ chứa được tới một giới hạn, và giới hạn ấy phụ thuộc nhiệt độ: không khí càng ấm chứa được càng nhiều hơi nước, càng lạnh chứa được càng ít.
Độ ẩm tương đối mà bản tin thời tiết hay nói cho biết không khí đang chứa bao nhiêu so với giới hạn tối đa ở nhiệt độ đó. Độ ẩm chín mươi mấy phần trăm nghĩa là không khí gần như đã no hơi nước.
Nếu giữ nguyên lượng hơi nước mà làm lạnh khối không khí, giới hạn chứa hạ xuống dần. Tới một nhiệt độ nào đó, giới hạn bằng đúng lượng hơi nước đang có. Nhiệt độ đó gọi là điểm sương. Lạnh thêm chút nữa, hơi nước thừa ra phải ngưng tụ thành nước lỏng.
Không khí càng ẩm, điểm sương càng gần với nhiệt độ thật của nó. Khi trời nồm, điểm sương chỉ thấp hơn nhiệt độ không khí một chút, nên chỉ cần chạm vào thứ gì hơi lạnh là hơi nước đã ngưng.
Vì sao nồm lại xảy ra sau những đợt rét?
Mùa đông miền Bắc, gió mùa đông bắc mang không khí lạnh và khô về. Nhà cửa lạnh dần: nền gạch, tường gạch, cột bê tông đều nguội theo. Những khối vật liệu nặng này giữ lạnh lâu, giống như một tảng đá bị ngâm lạnh qua đêm.
Rồi gió đổi hướng. Khối không khí ấm và ẩm từ biển phía nam tràn lên, nhiệt độ không khí tăng nhanh. Nhưng nền nhà và tường không ấm lên kịp, chúng vẫn lạnh hơn không khí mấy độ.
Không khí ấm ẩm chạm vào nền lạnh, bị làm nguội xuống dưới điểm sương ngay tại lớp mỏng sát mặt sàn. Hơi nước ngưng tụ. Sàn gạch men nhẵn bóng không thấm nước nên nước đọng lại thành màng, trơn trượt. Tường sơn, cửa kính, gương, bề mặt tủ gỗ cũng ướt theo.
Đó là lý do nồm hay rơi vào cuối đông đầu xuân, khi thời tiết chuyển qua lại giữa lạnh khô và ấm ẩm. Sàn tầng một sát đất lạnh lâu nhất nên thường ướt nhất.
Cái bẫy ngược đời: mở cửa cho thoáng
Phản xạ tự nhiên của nhiều gia đình khi thấy nhà ẩm là mở toang cửa cho thoáng. Ngày nồm, việc này thường làm tình hình nặng thêm. Mỗi luồng gió vào nhà lại mang thêm không khí ấm ẩm từ bên ngoài tới chạm vào sàn lạnh, bơm thêm hơi nước cho quá trình ngưng tụ.
Ngày nồm nên đóng kín cửa, nhất là cửa hướng ra phía có gió nồm thổi tới, để hạn chế không khí ẩm tràn vào. Mở cửa lại khi trời hanh trở lại.
Điều này đúng với ngày nồm nặng, khi không khí bên ngoài ẩm và ấm hơn trong nhà. Ở những ngày khô ráo, mở cửa thông gió vẫn là thói quen tốt.
Bịt khe cửa, kéo rèm che kín cửa kính lớn, hạn chế đi ra đi vào cũng giúp giữ bớt khối không khí ẩm ngoài trời.
Máy hút ẩm và điều hoà làm khô không khí thế nào?
Máy hút ẩm gia đình phổ biến hoạt động bằng chính nguyên lý gây ra nồm, nhưng có kiểm soát. Bên trong máy có một dàn ống rất lạnh. Quạt hút không khí ẩm thổi qua dàn lạnh, hơi nước ngưng tụ thành giọt chảy vào bình chứa, không khí khô hơn được thổi ra.
Nói cách khác, máy hút ẩm tạo ra một mặt sàn lạnh nhân tạo để hơi nước ngưng tụ ở đó, thay vì trên sàn nhà bạn. Bình nước đầy sau vài giờ là bằng chứng hơi nước đã bị kéo ra khỏi không khí.
Điều hoà có chế độ làm khô cũng làm việc tương tự: dàn lạnh trong nhà ngưng tụ hơi nước, nước theo ống chảy ra ngoài. Chạy chế độ này với cửa đóng kín là một cách chống nồm hiệu quả.
Hút ẩm và làm khô đều tốn điện. Nên đóng kín phòng khi chạy, và tập trung vào những phòng cần nhất như phòng ngủ, tủ quần áo.
Những mẹo khác và điều nên tránh
Lau sàn bằng giẻ khô thay vì giẻ ướt trong ngày nồm. Lau ướt chỉ thêm nước vào không khí. Rải vài tấm thảm ở lối đi giúp giảm trơn trượt cho người già và trẻ nhỏ.
Làm ấm bề mặt cũng là một hướng: sàn hay tường ấm hơn điểm sương thì không đọng nước. Đó là lý do nhà có sàn gỗ hay thảm ít bị đổ mồ hôi hơn sàn gạch men, vì bề mặt gỗ ấm lên nhanh theo không khí.
Tránh dùng than, bếp củi, lò sưởi đốt nhiên liệu trong phòng kín để sấy cho khô. Phòng đóng cửa kín mà đốt than có thể sinh khí độc không màu không mùi gây ngộ độc chết người. Phơi quần áo trong phòng có máy hút ẩm an toàn hơn nhiều.
Câu hỏi để bạn nghĩ tiếp: gương phòng tắm bị mờ sau khi tắm nước nóng cũng là ngưng tụ, nhưng ngược với trời nồm, ở đây không khí ấm ẩm đến từ đâu, và vì sao lau gương bằng một lớp xà phòng mỏng lại giúp gương không mờ?
Câu hỏi thường gặp
Điểm sương là gì?
Điểm sương là nhiệt độ mà khi không khí được làm lạnh tới đó, lượng hơi nước đang có vừa đủ làm nó bão hoà. Lạnh hơn điểm sương, hơi nước bắt đầu ngưng tụ thành giọt.
Vì sao miền Nam không có nồm như miền Bắc?
Miền Nam không có mùa đông lạnh, nhà cửa không bị làm lạnh sâu rồi gặp không khí ấm ẩm ập tới. Nồm cần cả hai điều kiện: bề mặt lạnh và không khí ấm rất ẩm.
Nồm ẩm có ảnh hưởng sức khoẻ không?
Độ ẩm cao kéo dài tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển trên tường, quần áo, chăn nệm, có thể làm nặng thêm các bệnh dị ứng, hô hấp ở người nhạy cảm. Giữ nhà khô và sạch nấm mốc là cách phòng tốt.
Máy hút ẩm nên đặt ở đâu?
Đặt ở giữa phòng hoặc nơi không khí lưu thông, cách tường một khoảng để máy hút gió tốt, và đóng kín cửa phòng khi chạy. Nhớ đổ bình nước thường xuyên nếu máy không có ống thoát.
Vì sao chai nước lạnh lấy từ tủ lạnh ra bị đọng nước bên ngoài?
Vỏ chai lạnh hơn điểm sương của không khí trong phòng, nên lớp không khí sát vỏ chai nguội đi và hơi nước ngưng tụ thành giọt. Đó chính là trời nồm thu nhỏ trên một cái chai.
