Giọng mình trong ghi âm nghe lạ vì lúc nói, bạn nghe chính mình qua hai con đường cùng lúc: âm thanh đi ra không khí rồi vào tai, và rung động đi thẳng qua xương sọ vào tai trong. Đường qua xương làm giọng nghe trầm và dày hơn. Máy ghi âm chỉ thu được đường không khí, tức đúng thứ mọi người xung quanh vẫn nghe, nên bạn thấy giọng mình mỏng và cao hơn mình tưởng.
Chào bạn, đây là Nhà Vật Lý. Chính người làm chương trình này cũng từng nhăn mặt lần đầu nghe lại giọng mình. Hoá ra đó không phải chuyện máy thu kém hay giọng mình xấu, mà là chuyện hai con đường âm thanh khác nhau và một bộ não quá quen với phiên bản riêng của nó.
Giọng nói được tạo ra thế nào?
Khi bạn nói, luồng hơi từ phổi đi qua thanh quản làm hai nếp dây thanh rung lên. Rung động đó tạo ra một âm thô có cao độ, rồi được cổ họng, khoang miệng, khoang mũi uốn nắn thành những âm sắc khác nhau. Lưỡi, môi, răng biến âm thô ấy thành chữ.
Giọng nam thường trầm hơn giọng nữ vì dây thanh dài và dày hơn, rung chậm hơn. Cùng một người, căng dây thanh ra thì giọng cao, chùng xuống thì giọng trầm.
Nhưng rung động không chỉ đi ra qua miệng. Toàn bộ vùng cổ, hàm, xương mặt cũng rung theo. Bạn đặt tay lên cổ hay lên đỉnh đầu khi ngân một tiếng dài sẽ cảm thấy điều đó rất rõ.
Vì thế giọng của bạn khi đi ra ngoài là một thứ, còn giọng bạn cảm nhận từ bên trong là một thứ khác. Hai thứ ấy giống nhau ở chữ, khác nhau ở màu sắc.
Hai con đường tới tai: không khí và xương
Con đường thứ nhất là con đường của mọi âm thanh khác: sóng âm đi qua không khí, vào ống tai, làm màng nhĩ rung, rồi qua chuỗi xương con trong tai giữa tới tai trong.
Con đường thứ hai đi tắt. Rung động từ dây thanh truyền qua mô và xương sọ thẳng tới tai trong, không cần qua màng nhĩ. Xương và mô cơ thể truyền những tần số thấp tốt hơn tần số cao, nên phần âm đi đường này đậm chất trầm.
Não nhận cả hai, trộn lại thành giọng của bạn như bạn vẫn nghe mỗi ngày: ấm, dày, có độ vang. Khi nghe máy ghi âm phát lại, chỉ còn con đường không khí. Phần trầm ấm bị mất, và giọng nghe như mỏng đi, cao lên.
Bạn có thể tự cảm nhận đường xương bằng cách bịt hai tai lại rồi nói. Giọng mình nghe to và trầm hơn hẳn, vì âm từ ngoài bị chặn còn âm qua xương thì bị nhốt lại, nổi bật lên.
Cái khó chịu còn đến từ bộ não
Ngay cả khi đã biết lý do vật lý, nhiều người vẫn thấy khó chịu với giọng mình trong ghi âm. Phần này liên quan tới thói quen. Cả đời bạn nghe giọng mình theo phiên bản có đường xương, và não đã gắn phiên bản đó với chính bản thân.
Bản ghi âm phơi ra một phiên bản mà bạn chưa bao giờ nghe từ bên trong, kèm theo những thói quen nói mà bình thường bạn không để ý: tiếng ờ à, câu nói nhanh, chữ nuốt âm. Cảm giác lạ đó cộng với một chút tự soi xét làm nhiều người ngượng.
Có một điều đáng để nhớ: người khác không thấy giọng bạn lạ. Họ đã luôn nghe đúng phiên bản trong ghi âm. Thứ lạ duy nhất là với chính bạn.
Hiện tượng này giống chuyện nhìn ảnh chụp mình và nhìn mặt mình trong gương mà mình đã kể ở tập về tấm gương: ta quen với một phiên bản của chính mình mà người khác không bao giờ thấy.
Ghi âm có làm méo giọng không?
Một bản ghi âm tốt thu khá trung thực những gì đi qua không khí. Nhưng micro điện thoại nhỏ, phòng nhiều tiếng vang, đặt máy quá gần hay quá xa miệng đều có thể làm giọng khác đi thêm một chút.
Đặt micro quá gần miệng, các âm bật hơi như chữ p, chữ b phả gió vào micro gây tiếng bụp. Một số micro còn làm tăng âm trầm khi để rất gần, giọng nghe dày hơn thực tế. Để xa quá, tiếng vang của phòng lẫn vào.
Người làm podcast thường đặt micro cách miệng khoảng một gang tay, hơi lệch sang một bên, và thu trong phòng có rèm, thảm, sách để hút bớt tiếng vang. Tủ quần áo đầy đồ là một phòng thu tạm không tệ.
Nên khi bạn nghe giọng mình lạ, một phần là do vật lý của hai con đường, một phần nhỏ có thể do cách thu. Muốn biết giọng thật của mình, hãy thu trong điều kiện tốt rồi hỏi ý kiến người quen.
Làm quen với giọng thật của mình
Cách tốt nhất là nghe nhiều. Những người làm nghề nói, như phát thanh viên hay giáo viên, đều trải qua giai đoạn ngượng với giọng mình, rồi quen dần sau nhiều lần nghe lại.
Khi nghe lại, đừng chỉ chú ý giọng cao hay trầm, hãy chú ý tốc độ nói, chỗ ngắt hơi, độ rõ của từng chữ. Đó là những thứ bạn sửa được, còn màu giọng do dây thanh và khoang miệng quyết định phần lớn.
Đọc to một đoạn văn mỗi ngày và thu lại là một bài tập đơn giản. Sau vài tuần, nhiều người thấy không chỉ quen hơn mà còn nói chậm rãi, rõ ràng hơn.
Câu hỏi để bạn nghĩ tiếp: người khiếm thính dùng một loại thiết bị nghe bằng cách truyền âm qua xương sau tai. Theo bạn, thiết bị đó có ích cho kiểu suy giảm thính lực nào, và vì sao?
Câu hỏi thường gặp
Giọng trong ghi âm có phải giọng thật của mình không?
Bản ghi âm chất lượng tốt rất gần với giọng mà người khác nghe thấy khi bạn nói. Giọng bạn tự nghe khi nói có thêm phần truyền qua xương sọ nên trầm và ấm hơn.
Vì sao khi bị cảm, giọng mình nghe lạ hơn?
Khi bị cảm, mũi và các xoang bị tắc làm thay đổi cộng hưởng của khoang mũi, dây thanh có thể sưng nên rung khác đi. Tai bị ù cũng làm thay đổi cách bạn tự nghe giọng mình.
Tai nghe truyền qua xương hoạt động thế nào?
Loại tai nghe này áp lên xương gò má hoặc xương sau tai, rung nhẹ để truyền âm qua xương sọ tới tai trong mà không cần bịt ống tai. Nhờ vậy người đeo vẫn nghe được âm thanh môi trường xung quanh.
Vì sao ăn đồ giòn nghe tiếng rất to mà người bên cạnh không thấy?
Tiếng nhai đồ giòn truyền thẳng qua hàm và xương sọ tới tai trong của bạn, nên nghe rất to. Người bên cạnh chỉ nghe phần âm đi qua không khí, nhỏ hơn nhiều.
Có nên chỉnh giọng bằng phần mềm khi làm podcast?
Chỉnh nhẹ để giảm tiếng ồn, cân âm lượng là bình thường. Chỉnh quá tay làm giọng mất tự nhiên, người nghe dễ nhận ra; thu tốt ngay từ đầu vẫn quan trọng hơn.
